Pétur Magnússon, nýr framkvæmdastjóri Frumtaka, skrifaði áhugaverða grein í Morgunblaðið í dag um mikilvægi lyfja fyrir samfélagið okkar. Greinina má lesa hér:
Um mikilvægi lyfja fyrir samfélagið okkar
Í störfum mínum hef ég séð hve miklu grundvallarhlutverki lyf gegna fyrir einstaka sjúklinga og fyrir samfélagið allt. Lyf hafa lengt líf, bætt lífsgæði og gert fólki kleift að lifa virku lífi þrátt fyrir sjúkdóma sem áður leiddu til alvarlegrar skerðingar eða dauða. Ávinningurinn nær langt út fyrir heilbrigðiskerfið eitt og sér. Lyf draga úr álagi á sjúkrahúsum, stytta veikindatengdar fjarvistir og styðja við sterkara og virkara samfélag. Rétt notuð eru lyf því ekki aðeins meðferð, heldur fjárfesting í framtíð samfélagsins. Til þess að svo megi verða þurfum við að ræða lyfjamál af raunsæi og ábyrgð og horfast í augu við hvaða öfl ráða í raun ferðinni.
Hvað ræður för – vísindin, peningarnir eða pólitíkin?
Þegar rýnt er í lyfjamál vaknar óhjákvæmilega þessi spurning. Hún er ekki aðeins fræðileg heldur snertir daglegt líf sjúklinga, ákvarðanir stjórnvalda og framtíð heilbrigðiskerfisins.
Í litlu samfélagi eins og á Íslandi skipta þessir þættir sérstaklega miklu máli. Ákvarðanir um forgangsröðun, fjármögnun og aðgengi að nýrri meðferð hafa hér oft skjót og áþreifanleg áhrif. Því er mikilvægt að skilja hvernig þessi öfl spila saman og hvar jafnvægið þarf að liggja.
- Vísindin – uppspretta þekkingarinnar
Vísindin eru undirstaða allrar lyfjaþróunar. Án rannsókna í líffræði, efnafræði og læknisfræði væru engin ný lyf til. Vísindafólk vinnur eftir ströngum kröfum um sannanir, endurtekningar og öryggi áður en lyf fær markaðsleyfi. Þetta ferli er langt og krefjandi og tekur oft 10–20 ár. Fæst efni sem rannsökuð eru komast alla leið, meðal annars vegna ófullnægjandi virkni eða aukaverkana. Markmið vísindanna er þó alltaf hið sama: Að þróa lyf sem eru örugg, virka og bæta raunverulega lífsgæði sjúklinga.
- Peningarnir – drifkraftur og hindrun í senn
Þróun nýrra lyfja er bæði dýr og áhættusöm. Hún krefst mikilla fjárfestinga og tekur oft meira en áratug, án nokkurrar tryggingar fyrir árangri. Því er óhjákvæmilegt að arðsemi, einkaleyfi og samkeppni hafi áhrif á hvaða verkefni fá brautargengi. Þetta getur skapað togstreitu milli þess sem er fjárhagslega arðbært og þess sem er samfélagslega mikilvægt, til dæmis þegar kemur að sjaldgæfum sjúkdómum. Sú togstreita þarf að vera hluti af heiðarlegri umræðu um lyfjamál. Um leið er ljóst að án þátttöku fjárfesta og lyfjafyrirtækja kæmust mörg mikilvæg lyf einfaldlega ekki á markað. Fjármagn er því ekki andstæða samfélagslegra markmiða heldur forsenda framþróunar, ef rétt tekst til.
- Pólitíkin – rammar, forgangsröðun og samfélagsleg gildi
Stjórnvöld móta leikreglur lyfjamála, hvort sem um er að ræða markaðsleyfi, niðurgreiðslur, öryggiskröfur eða opinberar fjárveitingar til rannsókna. Þannig hefur pólitíkin bein áhrif á það hvaða meðferðir eru aðgengilegar og hvenær. Í sumum tilvikum geta pólitísk sjónarmið eða hugmyndafræði haft áhrif á ákvarðanir um lyf, sem getur bæði hraðað eða tafið framþróun. Þar hvílir mikil ábyrgð á stjórnvöldum að byggja ákvarðanir á faglegum forsendum, gögnum og langtímahagsmunum sjúklinga og samfélagsins alls.
Hvað ræður þá ferðinni?
Raunin er sú að enginn þessara þátta ræður ferðinni einn og sér. Vísindin skapa þekkinguna, fjármagnið gerir nýsköpun mögulega og pólitíkin mótar rammann. Þegar þetta vinnur saman á ábyrgan hátt nýtur samfélagið ávinningsins, í formi öruggra lyfja, betri heilsu og sjálfbærs heilbrigðiskerfis.
Þegar jafnvægið raskast eru afleiðingarnar hins vegar raunverulegar. Þá tefjast ákvarðanir, aðgengi skerðist og tækifæri til að bæta líf og heilsu fólks fara forgörðum. Í litlu samfélagi er slíkt sérstaklega afdrifaríkt.
Framtíð lyfjamála á Íslandi ræðst því af því hvort okkur takist að halda þessu jafnvægi, með gagnsæi, fagmennsku og samvinnu allra hlutaðeigandi. Rétt notuð eru lyf ekki aðeins hluti af heilbrigðiskerfinu, heldur ein af undirstöðum heilbrigðs, sterks og réttláts samfélags.
Frumtök eru samtök framleiðenda frumlyfja.
Nýlega fékk undirritaður þann heiður að vera ráðinn framkvæmdastjóri Frumtaka, samtaka framleiðenda frumlyfja. Tilgangur Frumtaka er að efla og dýpka umræðu um lyfjamál og að gæta þess að sameiginlegir hagsmunir framleiðenda frumlyfja á Íslandi og á alþjóðavísu og almennings fari saman. Frumtök vilja með málflutningi sínum stuðla að framþróun íslenska heilbrigðiskerfisins, að rannsóknum og þróun lyfja hér á landi og að annast sameiginleg mál frumlyfjaframleiðenda á Íslandi.
Viltu fræðast frekar?
Fyrir þau ykkar sem áhuga hafa, þá koma ofangreindar hugleiðingar allar til nánari umfjöllunar ýmissa sérfræðinga í málaflokknum, á afmælisráðstefnu Frumtaka um lyfjamál næstkomandi þriðjudag, 21. apríl, undir yfirskriftinni Hvað ræður í lyfjamálum, vísindin, peningarnir eða pólitíkin? Ráðstefnan, sem hefst klukkan 14 á Hilton Reykjavik Nordica, er öllum opin. Nauðsynlegt er að skrá sig fyrir fram og nánari upplýsingar um skráningu er að finna á heimasíðu Frumtaka eða samfélagsmiðlum samtakanna.
Hlakka til að sjá ykkur sem flest þar.
Höfundur er framkvæmdastjóri Frumtaka, samtaka framleiðenda frumlyfja á Íslandi.